Piše: Elma Hodžić
Umjetnost je pravljenje kosmičkih mašina. Još u srednjoj školi usvojila sam ovu definiciju umjetnosti koja me i danas vodi kao misaoni kompas — koja je oblikovala moje profesionalno shvatanje umjetničke prakse. Ta formulacija, naizgled metaforična, s vremenom se pokazala kao izuzetno relevantna za razumijevanje umjetničkih sistema koji ne operiraju samo na nivou reprezentacije, nego proizvode vlastite ontologije, vlastite mehanizme smisla. Tek rijetki umjetnički opusi zaista ostvaruju takvu vrstu operativne kompleksnosti. U ciklusu XANTEA 2502 Rikarda Druškića susrećemo upravo to — konstrukciju zatvorenog, ali dinamičkog kozmičkog modela, u kojem su simboli, arhetipske strukture, projekcije i procesi koji se međusobno sudaraju, spajaju i transformišu. Integrirani u jedinstveni konceptualni mehanizam. Xantea nije isključivo imaginarna galaksija, nego laboratorij u kojem umjetnik gradi novi mehanizam značenja kako bi se suprotstavio raspadu značenja u vlastitoj stvarnosti.
Rikardo Druškić
Druškićev umjetnički postupak u ovom ciklusu zasniva se na aktivnom preispitivanju odnosa mita i tehnologije. Mitologija nije tretirana kao relikt prošlih epistemologija, već kao živa, operativna matrica koja se preoblikuje kroz futurističku ikonografiju. Figure robota, kiborških organizama i hibridnih entiteta funkcioniraju kao moduli u većem sistemu — kao elementarne jedinice koje pokreću procese stvaranja značenja. Umjesto da proizvodi linearni narativ, Druškić uspostavlja polje u kojem se mitsko i tehnološko međusobno kodiraju, pri čemu mit daje ontološku dubinu, a tehnologija nudi strukturni okvir. Takva integracija ukazuje na namjeru umjetnika da formira univerzum koji ne imitira spoljašnji svijet, već ga rekonstruiše unutar vlastitih, autonomnih parametara. Druškić mitologiju u ovom ciklusu ne tretira kao naslijeđe, već kao operativni alat. Arhetipske figure, kiborška bića i sentientni roboti djeluju poput pogonskih jedinica jednog većeg metaforičkog sistema. Figure/likovi pokreću proces tumačenja: proizvode energiju imaginacije.
“The Beginning” (2023)
Jedna od najstarijih priča na ovom svijetu je priča o kraju. Svako društvo je za sebe, makar u jednoj svojoj fazi, tvrdilo da je apokalipsa blizu. Druškićev početak je smješten u kraj univerzuma – Xantea nastaje iz svijeta u kojem se značenje ne ruši odjednom, nego se tiho rasipa, u kojem postmoderni lom — fragmentacija identiteta, gubitak stabilnih narativa i šum između istine i interpretacije — postaje temeljna supstanca. Umjetnik taj raspad ne doživljava kao kraj, nego kao sirovi materijal, kao gorivo svog imaginativnog pogona. Xantea tako postaje mašina koja rekreira smisao: ono što je u spoljašnjem svijetu rasuto, ovdje se estetski i simbolički ponovo preoblikuje u kohezivnu cjelinu. Umjetnikov unutrašnji svijet postaje energetski centar tog procesa: Xantea postaje mehanizam rekonstrukcije smisla, prostor u kojem se rasuto simboličko polje ponovo komponuje u koherentnu, iako kompleksnu cjelinu.
“Echoes of the Enlightened” (2024)
Jungijanski elementi dodatno artikuliraju strukturu ovog univerzuma. Arhetipovi nisu predstavljeni ikonografski, već funkcionalno: oni djeluju poput procesualnih jedinica unutar većeg psihičko-tehnološkog sistema. U Druškićevom radu sjena, animus ili arhetip heroja ne egzistiraju kao simboličke reference, već kao aktivni algoritmi koji generiraju tenzije i transformacije unutar Xantee. Tehnološki motivi, naročito hibridna bića, djeluju kao produžeci nesvjesnog, kao da je ono ljudsko prešlo u novu infrastrukturu — digitalno, mekatroničko ili kibernetičko tkivo koje proširuje kapacitete ljudske psihe. Digitalni nervni sistem? Ovakvo pozicioniranje tehnologije otvara pitanje: može li tehnološki sistem postati novo spremište arhetipskih obrazaca?
“The Lost Kingdom” (2025)
Konflikti koji nastanjuju Xanteu — između organskog i mehaničkog, prošlosti i budućnosti, intuicije i algoritma — predstavljaju trenje koje pokreće cijeli sistem. Bez sukoba nema energije; bez pukotine nema kretanja. U tom sudaru njegov rad dobija najdublji smisao: pokušaj da se simbolički ujedini ono što je u današnjem svijetu gotovo nemoguće spojiti, fragmentirane identitete, sukobljene kulture, nesigurne humanizme i nezaustavljive tehnologije. Na simboličkom nivou, Druškićev umjetnički univerzum tematizira napetosti koje obilježavaju savremeni svijet: fragmentirane identitete, kulturne polarizacije i ambivalentan odnos humaniteta prema tehnološkom razvoju. Xantea se pojavljuje kao prostor u kojem se razlike ne negiraju, nego se transformišu u novu vrstu koherentnosti, u mitsko-futuristički jezik sposoban da obuhvati u isto vrijeme i rasulo i nadu.
“The Last Pilgrimage” (2025)
Druškićev ciklus XANTEA 2502 dodatno se artikulira kroz multimedijalne formate koji proširuju njegovu konceptualnu strukturu izvan granica statičke slike. U okviru projekta realizirani su i VR iskustvo i animirani film, koji omogućuju gledatelju da se uključi u umjetnikov univerzum kao aktivni sudionik, a ne samo kao promatrač. Virtualna stvarnost djeluje kao produžetak Xantee u kojem se njeni prostorni i simbolički slojevi mogu neposredno iskusiti, dok animirani film strukturira narativne tokove ciklusa u temporalni medij, naglašavajući procese transformacije i konflikta koji su inherentni njegovoj unutarnjoj logici. Kao integralni dio svake faze produkcije, Druškić poziva muzičare da razviju i originalnu muzičku partituru, čime zvuk postaje još jedna operativna komponenta njegove “kosmičke mašine”, medij koji dodatno intenzivira afektivni i perceptivni doživljaj svijeta Xantee. Izložba će biti upriličena u sarajevskoj Vijećnici, prostoru izuzetnog historijskog i simboličkog naboja, što ovoj multimedijalnoj instalaciji dodaje dodatnu semantičku slojevitost: susret futurističke mitologije i arhitektonske baštine stvara ambijent u kojem prošlost i budućnost nisu u opoziciji, nego u produktivnoj interakciji, potpuno u skladu s tematskim okvirom ciklusa.
“Odyssey at Xantea” (2025)
Ako prihvatimo definiciju da je umjetnost pravljenje kosmičkih mašina, onda je XANTEA 2502 jedan od kompleksnijih i hrabrijih takvih mehanizama u savremenoj regionalnoj umjetnosti. Druškić gradi univerzum koji radi, diše i funkcioniše — ne kao eskapistička fantazija, nego kao misaona konstrukcija koja nam omogućava da razumijemo vlastitu stvarnost. Xantea je mašina koja proizvodi smisao iz rasula, povezuje arhetipsko sa tehnološkim i pretvara umjetnikovu ličnu psihičku dinamiku u kosmičku infrastrukturu. To je prostor u kojem se čovjek suočava sa svojom sjenom, svojim strahovima i svojom mogućnošću transformacije. Rikardo Druškić ovim ciklusom ne prikazuje svijet — on ga konstruiše; ne reproducira mit — on ga reprogramira; ne stvara slike — on gradi kosmičke mehanizme. Upravo zbog toga XANTEA 2502 djeluje kao struktura u kojoj se umjetnost vraća svojoj najmoćnijoj, gotovo alhemijskoj definiciji: umjetnost kao stvaranje svjetova, konstrukcija kosmosa i najintimnija mašina smisla koju čovjek može proizvesti. Ujedno, ova izložba je jedan od važnih pokušaja da se umjetnički čin istovremeno ukorijeni u subjektivnom i proširi prema tehnološkim horizontima današnjice.
