Pišu: Kristina Ljevak i Silvija Dervišefendić

Istog dana kada ovaj broj Urban magazina bude na kioscima u prostorijama Jevrejske opštine u Sarajevu održaće se promocija knjige fotografija Bamitbah sarajevskog umjetnika Ivana Hrkaša. Knjiga je objavljena u izdanju Izdavačke kuće Kult B.

Bamitbah (U kuhinji) je dokumentarno-umjetnička serija fotografija Ivana Hrkaša o svakodnevici u sarajevskoj Jevrejskoj opštini danas. Autor vizuelno bilježi prostor kuhinje i blagovaonice, svakodnevne situacije, duh i zajedništvo jedne male ali otvorene zajednice u gradu koji je doživio brojne transformacije (kulturne, društvene, ekonomske, istorijske) u posljednja dva desetljeća. Hrkaš portretiše redovne posjetioce Jevrejske kuhinje, koja je svoja vrata otvorila svim građanima Sarajeva. Tim fotografskim zapisima prepričava ispovijesti ljudi, istoriju jedne zajednice, arhivira dio sjećanja više generacija.

Uz suštinski značaj kuhinje u Jevrejskoj opštini koja je hranila one koji nisu imali kad je bilo najteže, važna je i njena simbolična vrijednost. To što je jedna od posljednjih oaza mira i zajedništva bio je jedan od ključnih razloga za njeno dokumentovanje.

Mjesto na kojem su svi dobrodošli

„Značaj javne kuhinje u Jevrejskoj opštini je veliki. Ona postoji u današnjem obliku još od 1992. i njena vrata su otvorena ne samo za Jevreje nego i sve ostale. Tu je svako dobrodošao, a vrijeme se nekako zaustavlja.

Mene je izvorno privuklo prisustvo pozitivne energije, koju kreiraju jednostavnost i nepretencioznost tog prostora, uvijek nasmijani i topli ljudi koji tu rade i oni koji dolaze, te mnoštvo detalja enterijera savršeno uklopljenih – slojevitost takvog prostora.

S obzirom na to da se ja u svom fotografsko-istraživačkom radu bavim prostorima kolektivnih sjećanja i intimom, odmah sam osjetio veliku potrebu da dokumentujem ovaj prostor. Svjestan snage današnjih tendencija ubrzanog razvoja tehnologije i globalizacije shvatio sam da bi ovaj prostor, kao i mnogi drugi, mogao da nestane.

Ova javna kuhinja jeste jedna od posljednjih sarajevskih oaza mira i primjer koegzistencije, ali veliki broj Sarajlija nije svjestan da ona postoji. Jedan od ciljeva ove knjige i fotografskog serijala jeste da ukaže na postojanje takvog prostora“, objašnjava Ivan Hrkaš te dodaje da Bamitbah nije nužno informator o Jevrejima ili jevrejskoj kulturi generalno.

„Ona više informiše o otvorenosti jevrejske zajednice i sarajevske Jevrejske opštine prema ostalima, o njenoj politici otvorenih vrata, koja je na snazi još od pedesetih godina dvadesetog vijeka, ali je i dokaz postojanja koegzistencije u doba kada se sve više potencira i propagira da ona ne postoji ili da je nemoguća. Moj cilj je bio da višeslojnost ovog prostora pokušam prikazati na što jednostavniji način, onako kako ga ja doživljavam, osjetim i vidim.“

Merima Ključo komponuje za Bamitbah

Projekat Bamitbah je privukao veliku pažnju javnosti kada su fotografije, prije nego što su objavljene u knjizi, bile izložene u auli Vijećnice u Sarajevu u oktobru 2015, povodom proslave 450 godina postojanja Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini. Inače, sarajevski fotograf Ivan Hrkaš svoj fotografski rad prezentira kako u lokalnom tako i u internacionalnom ambijentu. Njegovi fotografski ciklusi izlagani su u SAD-u, Meksiku, Kini, Ujedinjenom Kraljevstvu, Sloveniji, a prošle godine je njegov rad Trojka bio predstavljen u Muzeju suvremene umjetnosti u Rijeci. Osim što aktivno izlaže, Hrkaš predaje predmet Fotografija na Akademiji likovnih umjetnosti u Sarajevu.

Na predstavljanju knjige Bamitbah će osim autora i kustosice Silvije Dervišefendić govoriti Jakob Finci ispred Jevrejske opštine, izdavač g. Mustafa Kapidžić i Igor Štiks kao specijalni gost. Kao poseban dio programa bit će nastup Merime Ključo, koja će za ovu priliku komponovati pjesmu inspirisanu ovim projektom. Moderatorica promocije je Lejla Somun-Krupalija.

Idućeg dana, 16. maja, u prostorijama Fakulteta političkih nauka u Sarajevu održat će se okrugli sto na kojem će se učesnici baviti temama poput koegzistencije (na lokalnom prostoru pa i šire) i utjecaja globalizacije i tehnologije na svakodnevicu i prostore kolektivnog sjećanja. Učesnici diskusije su Igor Štiks, književnik i aktivista, Valida Repovac-Nikšić, profesorica na Fakultetu političkih nauka, te fotograf Ivan Hrkaš, koji će se dotaći zadanih tema kroz svoje fotografije predstavljene u knjizi Bamitbah.

Program je organizovan u saradnji s izdavačkom kućom Kult B i Jevrejskom opštinom. Realizaciju oba događaja omogućili su Ministarstvo kulture i sporta Kantona Sarajevo, CRS, Ambasada Kraljevine Holandije i LucidLinx.

„Od samog početka sam znao da ovaj projekat jedino ima smisla ako se realizuje u formi knjige. Zato sam proveo nekoliko mjeseci fotografišući, kako bih kreirao dovoljno fotografija i motiva koji će autentično prikazati moje viđenje ovog prostora.

Da budem iskren, tada nisam razmišljao o problematici izdavaštva, iako sam vjerovatno trebao. Moj fokus u realizaciji fotografija bio je isključivo na fotografisanje, a s realnošću izdavaštva sam se zajedno s kustosicom Silvijom Dervišefendić susreo u trenutku kada je knjiga imala svoju prvobitnu formu. Ali izgleda da sreća prati hrabre, pa i nas na ovom putu, te smo imali sreću da upoznamo tim iz izdavačke kuće koji je odmah prepoznao vrijednost ovog projekta i odlučio da ga podrži. Podrška i predanost kustosice Silvije Dervišefendić također su u velikom doprinijeli realizaciji.

Put je bio jako težak i hod po njemu je trajao skoro tri godine. Iako je proces dugo trajao, ne bih ništa promijenio, jer sam jako puno naučio iz njega i to znanje sada mogu da apliciram na buduće projekte i podijelim sa svojim studentima.

Velika satisfakcija mi je to što sam zaokružio jednu veliku cjelinu, ali i uspio realizovati projekat u vrijeme kada nekomercijalni projekti i knjige jako teško opstaju“, objašnjava na kraju razgovora za naš magazin Ivan Hrkaš.